مراسم بزگداشت استاد حسین کوشا (به قلم استاد اسفندیار معتمدی) - 1396/10/26


عشق ولذت درمدرسه ماندگار ایرانشهروموزه علوم یزد.
در 22 دیماه 1396 از سوی آقای اکبر خداداد رئیس انجمن معلمان فیزیک ومدیر دبیرستان ماندگارایرانشهریزد به آن شهر دعوت شدم تا در مراسم بزرگداشت آقای حسین کوشا دبیر پرتلاش وعلاقه مند آن جا شرکت کنم. یزدی که در باره مرد مانش علی باقر زاده (بقا )چنین سروده است:

به یزد رفتم و  سیمای راستان دیدم            صفای مردم ایران باستان دیدم  
مصون ز غارت چنگیز و فتنه تاتار             نژاد پاک سر افراز آریان دیدم.
مکارمی که زچشمجهان شده است نهان        به یزد رفتم وبا چشم دل عیان دیدم
به هر کجا که پی سیر دیده افکندم               طریق راد یو آئین راستان دیدم
ز فیض گنج قناعت  فقیر و دارا را           ز زندگانی مسرور و شادمان دیدم
به پایمردی همت ،به دستیاری کار          شکفته  چهره آرام  دیهقان دیدم  
به دست همت آنان کویر سوزان را        پر از شقایق و ریحان و ارغوان دیدم
به جشم خویش در ایوان مسجد جمعه       هزار معجزه از خامه وبنان دیدم
ز ریزه کاری دست هنر به جامع شهر       هر آنچه می نتوان کرد  وصف آن دیدم
حظیره های فراوان ،رباط های کهن        به یزد و تفت و طرزجان و اردکان دیدم
سرای   والی و میدان میر چخماقش         نشان   خانه و     آثار دودمان دیدم
نمونه ای  ز بناهای دوره اسلام              نشانه ای ز نیا یشگه مغان دیدم
صفا وخرمی باغ وبوستانش را           به لطف وگرمی ودیدار دوستان دیدم
 هر بار که به یزد رفته ام  احساس نوشدن کرده ام ولذت کاردیده ام وعشقی تازه یافته ام. این بار ششمین مرتبه بود که به بزد می رفتم . این مرتبه  حدود دوهفته  صرف وقت کردم تا هدیه ای برای دوستان برم و خود را برای حضور در مجلس یاران آماده  کنم .
برای آگاهی از تاریخ وفرهنگ یزد به کتابخانه "ایران شناسی"”، یادگار دکتر حسن حبیبی رفتم .کتابهائی که  درباره یزد نوشته شده بود را خواندم ،یا دداشت برداشتم. به همراهی عبد الحسن بصیره  خانه ی آقای دکتر لطیف کاشیگر رفتم. ایشان از 1333 تا1338دبیر فیزیک یزد بود ند.خاطراتش را از یزد وکار و تلاشش در جهت علم آموزی وترویج علم  به ویژه علم فیزیک شنیدم، واکنون دل شکستگی از درگذشت فرزند برومندش "مدیا کاشیگر"وتنهائی  زمان کهولتش در 83 سالگیش  را دیدم  ،وبسیار غمگین شدم وزندگینامه اش را نوشتم. با نوشتن تاریخچه ای از یزد و مدارس قدیمی و زندگینامه  "ملا محمدباقر یزدی"( معاصر شاه عباس اول ودرگذشته1069 هق و،مولف عیون الحساب،شرح عاشره من تحریر اصول اقلیدس،،شرح کتاب الاشکال الکریه وچند کتاب دیگر
 را به عنوان نمونه ای از عالمان  گذشته یزد نوشتم و زندگینامه دکتر ابوالقاسم قلمسیاه استاد نامدارفیزیک  ومعلم مدرسه ایرانشهر را برآن افزودم ومقدمه کتاب "آموزش فیزیک در یزدومعلمان آن "را فراهم کردم  وبرای دوستان هدیه بردم تا پایمردی کنند و زندگینامه ،خاطرات وتجربیات هریک از معلمان فیزیک آن استان را برآن بیفزایند واتشار دهند تاآیندگان،از سازندگان پیش از خود خبر یابند وطریق خدمت را از آن ها بیاموزند. .
این کتاب  چهارمین  نوشته ازمجموعه ای است در باره" آموزش فیزیک ومعلمان آن درهر استان" که نویسنده امید وار است در برای همه استانهای کشور وبرای همه رشته های درسی نوشته شود.پیش از این کتاب خراسان وآذرباجان شرقی و نوشته وچاپ شده وبرای فارس نیز در حال شکل گیری است ومقدمه آن تنظیم شده است.
روز پنج شنبه21/10 به همراهی آقای توحید گنج به  یزد رفتیم .شب را در خانه معلم یزد بودیم وفردای آن روز درمراسم بزرگدشت آقای کوشا درمدرسه ایرانشهر شرکت کردیم.
پیش از رفتن به این مجلس در فرصت کوتاهی که داشتیم به فروشگاه کانون پرورش فکری کودکان ونوجوانان رفتیم.فروشنده ضمن فروش کتاب، به مادران می کفت "با خرید این کتابها ی تصویری فرزندان خود را به کتاب علاقه مند کنید.وکلمه کتاب را با نام فرزندتان پیوند دهید .مثلا اگر نام او علی یا مریم است در خانه که رفتید به ااعضای دیگر خانه ، کتاب را نشان دهید وبگوئید این کتاب علی است یا این کتاب مریم است .احساس مالکیت کتاب، بچه ها را به کتاب علاقه مند می کند.با علاقه مندی کامل از کتاب نگهداری کنید  و اجازه دهید تا خود بچه ها تصویر ها را برای شما شرح دهند . با خوب نگاه کردن و خوب گوش دادن  به بچه ها ،نکاه کردن وگوش دادن را به آن ها یاد بدهید وهر پرسشی داشتند پاسخگو باشید . این سخنان فروشنده برایم بسیار لذت بخش بود وبه یادم آمد که  وقتی کتابهای علوم  دوره ابتدائی را می نوشتیم مهمترین هدف ما آن بود که بچه ها مشاهده گر وپرسشگر خوب طبیعت شوند

مجلس بزرگداشت آقای حسین کوشا باتلاوت قرآن وپخش  سرود ملی خوانده شد وآقای خداداد رئیس انجمن و مدرسه خیر مقدم گفت.آقای توحید گنج رئیس شورای اتحادیه معلمان فیزیک به معرفی برنامه های اتحادیه وتبریک به آقای گوشا پرداخت .من نیز از دستاورد سفرهایم به یزد وعشق ولذتی که در هر سفر نصیبم شد سخن گفتم وبه پمناسبت صدمین سال تاسیس مدارس دولتی در ایران ودارالمعلمین  ودارالمعلمات وشورای عالی آموزش وپرورش و...از میرزا احمد خان بدر (نصیر الدوله) ،وزیر معارف  وعلوم وصنایع مستظرفه(آموزش وپرورش کنونی) که بانی این کارها بودند س صحبت ویاد خیر کردم وگفتم که حیف است بعضی نامها مانند  نصیرالدوله،علی اصغر حکمت ،دکتر صدیق و... فراموش شود . جالب است که در همان جلسه یکی از مسئولان سابق که حضور داشت گفت :من نمی دانستم که چرا نام" بدر " بر تابلوی یک مدرسه  در بسیاری از شهرهای ما نوشته شده است  وامروز فهمیدم که صد سال پیش  میرزا احمد خان بدر پایه گذار مدارس دولتی در ایران بوده است. .در پاسخ گفتم که آگر تغییر دهندگان نام مدارس می کمی شناخت از آموزش وپرورش ایران داشتند به سادگی نام بدر ،شیمی ،حکمت،صدیق اسفندیاری و..را  از روی تابلو ها حذف نمی کردند  وجانشینان آن حذف کنندگان، اعا ده حیثیت می کردند ونامهئی  که به حق انتخاب شده بودند به جای خود باز می گرداندند..نام نیک رفتگان آور به یاد.                                                                                       
در پایان مجلس بزرگداشت،آقای احمد شیزاد مدیر کل آموزش وپرورش یزد، معلمان را ستود وحسین کوشا را یکی از معلمان بزرگوار یزد قلمداد کرد وگفت کاری که انجمن معلمان فیزیک انجام داده می تواند الگوئی برای سایر رشته ها باشد  واین کار را آداره کل تائید وپشتیبانی می کند. احمد شیر زاد در جای دیگری گفت:                                                                                  .
معلم ، علم را جرعه جرعه در جان ها جاری می سازد و خود ، لحظه به لحظه می سوزد تا دانش آموزان را به سوی کمال هدایت ،رهنمون کند آثار وجود معلمان در زندگی پزشکان ، صنعتگران و تمام خدمتگزاران امروز و فردای جامعه به خوبی نمایان است  معلمان رسولان راستی و سفیران هدایت هستند                                           
پس از سخنان کوتاه وصمیمی مدیر کل ، تقدیر نامه ها و هدایائی  که از سوی مسئولان و دیبران  انجمنها از جمله جناب آقای دکتر محمدیان معاون وزیر ورئیس سازمان ارسال شده بود با دسته گلی زیبا ّبه آقای کوشا وخانم محترم ایشان داده شد  پایان بخش این مراسم سپاس وتشکر آقای حسین کوشا ،همراه با بیا ن زنگینامه ایشان بود که شرحیی مختصر  از جها ر قرن خدمت راستین  وآگاهانه یک معلم بود مجلس بزرگداشت با کف زدنها وروبوسیها پایان یافت که مدیر جلسه از سوی رئیس دبیرستان حاضرین را به خوردن "شولی، آش مخصوص یزد"  که در آن روز سرد  دیماه از هر غذای دیگری مطلوبتر بود و" دیدار از موزه علوم یزد" ،دعوت کرد.                              
  مدرسه ایرانشهرودیدارازموزه علوم یزد                                                     
مدرسه ایرانشهرنخستین دبیرستان یزد است. این دبیرستان فعالیت خود را از 1306  در محل دبستان نمره یک شروع کرد وهر سال یک کلاس برآ« افزوده شد. و در سال تحصیلی 1309-  1308 پایه های سوم و چهارم متوسطه را آقایان دکتر مدرسی، نیک آیین و علی فقیه تشکیل دادند. با مأمور شدن آقایان علی اصغر عدالت و سید احمد مهینی به یزد برای تدریس ریاضیات کلاس های پنجم و ششم . نیز در سال های 1310 تا 1312 دایر گردید و استان یزد ظرف شش سال دارای یک دبیرستان کامل دولتی شد د در همان سال1306  زمینی به مساحت 18000 متر مر بع  از خیری به نام نواب آقا حسین(ابو الحسن وکیل التجار برای ساختن مدرسه به فرهنگ اهدا شد.
در سال 1313 که علی اصغر حکمت وزیر فرهنگ شداین دبیرستان از دبستان جدا ونام آن ایران شهر شد.در 1314میرزا احمد خان طاهری از تهران به  یزد رفت و مدرسه ایران شهر را از  مرحوم سید مهدی استوار تحویل گرفت و مدرسه از نظر مدیر هم ا مدیر استقلال  یافت.
نقشه ساختمان مدرسه ایرانشهر را علاوه بر معماران ایرانی ، دو معمار فرانسوی ، به نامهای
آندره گدار(1881-1965میلادی) معمار کتابخانه ملی  وموزه ایران باستان  وحافظیه ومنارهای میرچخماق یزد وماکسیم سیرو(1907-1976 میلادی)  بر اساس معماری عصر ساسانی ،کشیدند.درفروردین  1315علی اصغر حکمت وزیر فرهنگ کلنگ آن را برزمین زد وکار ساختمان آن  آغاز شد.

ساختمان این دبیرستان از طاق های ضربی است . این مجموعه با خشت ، گل ، آجر ، آهک ، کاشی و کاهگل ساخته شده است .کف حیاط ابتدا آجر فرش بوده ، اما اکنون آسفالت است . دیوارها آجرچینی و در پای دیوارها قرنیز سنگی است .در لبۀ رواق ها آجر به صورت هره چیده شده است . در جان پناه پشت بام از در پوش آجری به ابعاد
50در 50 استفاده شده و در نمای آن  بیش از 11000 متر کاشی رنگی لعاب داربه کار رفته است   آن زمان برای هر دبیرستان نشانی خاص تهیه می شد . نشان دبیرستان ایرانشهر پهلوانی بود در وسط دایره ای در حال مبارزه با موجودی اسطوره ای ، که دست انسان ، سرِشیر ، بال عقاب ، یال اسب ، دم عقرب و پای مرغ را داشت .این تصویر نماد رویارویی و ستیز خرد با نادانی ودر نهایت غلبۀ خرد بود  . نظیر این تصویر در تخت جمشید نیز وجود داشت   
 این اثر در تیر ماه 1377 با شمارۀ ثبت 2048 به عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مدرسه های ماندگارایران چون البرز تهران،شاهرضای مشهد،سعادت  بوشهر و...ِیادآورمردان بزرگ فرهنگ ایران زمین است که در آنها مدیرت داشته، معلم بوده یا درس خوانده اند .دبیرستان ایران شهر یزد همین یکی از این مدارس نامدار است


 علوم موزه یزد                                                                                   
  دبیرستان یزد دارای زیر زمین بسیارطولانی است که در زیر همه کلاسهای درس آن قرار دارد.این زیر زمین ذر طول سالها  به عنوان انبار وسایل متروکه بود تا آن که یک انسان سازنده وپویا که مرد عمل واندیشه بود در صحنه فرهنگ یزد ظاهر شد وآن زیر زمین متروکه را به یکی از غنی ترین پایگاههای آموزشی کشور تبدیل کردا.این مرد آقای سید حسین حیان وآن مرکز آموزشی موزه علوم یزد است موزه علوم یزد در سال 1367 توسط اداره کل آموزش و پرورش و زیر نظر هیات علمی تاسیس شد و با حمایت های بی دریغ استانداری و سازمان برنامه و بودجه توسعه یافت. این موزه در بخشی از بنای دبیرستان ایرانشهر یزد قرار دارد. مساحت آن حدود سه هزار و پانصد متر مربع است و در حال حاضر دارای بخش های جانور شناسی، گیاه شناسی، زمین شناسی، نجوم، فیزیک، تاریخ طبیعی و کارگاه تاکسیدرمی است                                                                         .
هدف از تاسیس این موزه، گردآوری جانوران و موجودات مختلف تاکسیدرمی شده، نمایش پدیده های جالب فیزیکی و همچنین شکل یابی بخش های مختلف از جمله بخش علوم طبیعی و زیستی، بخش نجوم و فیزیک بود .
در دیدار از موزه علوم یزد جمعی از شرکت کنندگان مراسم بزرگداشت حضور داشتند ویکی  ازدیدار کنندگان گفت :شماهم در تکمیل این موزه موثر هستید گفتم چیزی از ساخته های خود م را در موزه ندیدم .گفت توجه کنید زندگینامه دانشمنداان با تصویر آن ها از نوشته های کتاب فیزیک ونام آوران یا نامداران علم است که شما نوشته اید .کپی آن هارا تهیه کرده ودر قاب گذاشته وبر دیوار نصب کرده اند..من با دیدن آن نوشته ها خوشحال شدم ولی گفتم :"ای کاش بیشتر به این موزه خدمت می کردم ".
در کنار آونگ فوکو از کاری که استاد رهنما درهنگام تاسیس دانشکده معقول ومنقول در مدرسه شهیدمطهری(مدرسه سپه سالار )کرده بود، یاد کردم.. در آن جا آزمایش فوکو را با آونگ آنجام داده وگفته بوداین آزمایشی است که به کمک آن نشان می دهیم که زمین به دور خورشید می گرددوئاین آزمایش را برای شما روحانیون که در این جلسه حضور دارید انجام دادم تا بالای منبراز نظریه بطلمیوس  که زمین ساکن  وخورشید می گردد بحث نفرمائید.

با تشکر از همه دست اندر کاران این بزرگداشت
اسفندیار معتمدی - مسئول کمیته بزرگداشت مقام معلم در اتحادیه عامفا

23/10/1396